“Van opgelegd naar gekozen: over geloof, respect en eigen keuzes”

“Waarom vrijheid, kritisch denken en respect centraal moeten staan in geloof en opvoeding”

Aanleiding: conservatieve tendensen bij jongeren

De aanleiding voor dit opiniestuk is enerzijds de film Porte bagage, en anderzijds een gesprek dat ik recent zag op NPO. Wat mij daarin opviel, is hoe jongeren vandaag soms conservatiever lijken dan 30 à 40 jaar geleden. Dat roept vragen op.

De vrouwen die destijds uit Marokko of Turkije kwamen, waren vaak modern gekleed en droegen hun hoofddoek op een losse, modieuze manier. Deden deze vrouwen het dan “fout”? Of was hun geloof minder sterk? Dit zijn vragen die we open mogen durven bespreken.

Ervaringen binnen de schoolcontext

In mijn eigen ervaring binnen de schoolcontext als secretariaatsmedewerker heb ik talloze tuchtgesprekken mogen bijwonen. Ik trad vaak op als vertaler tussen ouders, studieleiders en directie. Dit verliep niet altijd even gemakkelijk, zeker wanneer ouders mij als te “westers” of te “modern” beschouwden. Dan merk je soms gewoon een afkeer of een gebrek aan respect.

Ik heb mij ook lang afgevraagd wat “te westers” precies betekent. Want ik kom uit een Marokkaans gezin, spreek de Marokkaanse taal, heb mijn waarden en normen meegekregen, en de rest heb ik zelf ontwikkeld of ben ik naar op zoek gegaan. Wie ben ik? Tussen twee werelden in: in België ben ik allochtoon, in Marokko een buitenlander uit België. Uiteindelijk ben ik gaan zeggen: ik ben ik, en zo is het ook. Mijn wortels zijn Marokko, en de boom met zijn kruin is België, waar ik ben opgegroeid. En dat is oké.

Maar vandaag zie ik een hoop jongeren die totaal niet erkennen dat ze Belg zijn, laat staan Vlaming. Dat klinkt voor hen vaak als verraad. Waarom? Dat is een vraag die we ons moeten durven stellen.

Ik heb lang getwijfeld om hierover iets te schrijven, maar ik denk dat we de olifant in de kamer moeten benoemen. In sommige groepen jongeren merk je een compleet verkeerd beeld van vrouwen en meisjes: “vrouwen horen te gehoorzamen”, hoor je dan. Vaak blijkt dat hun overtuigingen niet eens overeenkomen met die van hun eigen ouders. Dit kan leiden tot problemen op school: conflicten, schorsingen, uitsluitingen, en de cyclus van de ene naar de andere school begint opnieuw.

Meerdere keren is mij de vraag gesteld: hoe kunnen we dit keren? Mijn overtuiging is dat dit alleen kan door echt met jongeren in gesprek te gaan en te luisteren naar waar hun ideeën vandaan komen. Het is niet enkel een fenomeen van recente invloeden zoals Andrew Tate; er zit veel meer achter. Als we willen dat jongeren niet opnieuw in de val lopen van groeperingen die hier misbruik van maken, moeten we alert zijn en verantwoordelijkheid durven nemen. Dit is geen paniekzaaierij, maar een oproep tot aandacht en actie.

Thuis en opvoeding

Als moeder heb ik deze fase ook meegemaakt, zo’n tien jaar geleden. Een van mijn kinderen kwam thuis met vreemde uitspraken. Het kostte mij uren en dagen om te begrijpen waar dit vandaan kwam. Gelukkig trok dit snel voorbij, maar ik maakte heel duidelijk dat hij zelf moet nadenken en niet klakkeloos aannemen wat anderen zeggen. Uitspraken die niet stroken met de werkelijkheid of met de essentie van het geloof, slaan nergens op als je dat niet daadwerkelijk onderzocht hebt. Op die leeftijd lag de interesse van mijn kind elders bij sport, niet bij religie maar toch zag ik hoe makkelijk bepaalde ideeën opgepikt werden. Het kan iedereen overkomen.

Ook binnen het onderwijs zie je dit terug. Sommige jongeren doen uitspraken over geloof zonder er zelf echt mee bezig te zijn. Voor hen wordt het een soort status, iets om indruk mee te maken.

Een voorbeeld van een paar jaar geleden: een student aan de universiteit vertelde dat er voorzieningen zijn om het gebed te doen, maar dat een andere student regelmatig aanwezigen oproept om mee te bidden, ook meisjes die dat niet willen of kunnen vanwege menstruatie. Dit leidt tot schaamte en druk, iets wat niet zou mogen op een universiteit. Niemand zou zich hoeven te verantwoorden om wel of niet te willen bidden? Een heleboel jongeren gaan dit ook zien als een goeie daad want persoon X roept op tot het gebed, hoe kan je als gelovige daar tegen zijn. Maar daar gaat het niet om, het is die keuze vrijheid dit er altijd moet zijn voor iedereen. Het roept de vraag op: is de universiteit hiervan op de hoogte? Hoe wordt hiermee omgegaan?

Wanneer geloof controle wordt

Geloof hoort te verbinden. Het hoort rust te brengen, richting te geven en mensen dichter bij zichzelf en bij God te brengen. Maar wat als geloof wordt gebruikt als instrument van controle?

Te vaak wordt religie herleid tot een selectief systeem. Wat niet past, wordt verboden. Een dochter die wil studeren? Haram. Een vrouw die wil werken? Haram. Een jongere die vragen stelt? Haram. Twijfel wordt afgestraft, reflectie ontmoedigd.

Maar dat is geen geloof. Dat is macht.

Wie handelt vanuit oprechte intenties, legt uit, begeleidt en laat ruimte voor eigen denken. Geloof dat gebaseerd is op angst, verliest zijn essentie. Het inspireert niet langer, het onderdrukt. Het probleem ligt niet bij geloof zelf, maar bij de interpretatie ervan. Sommige mensen verwarren het woord van God met hun eigen lezing vaak gekleurd door cultuur, traditie of de drang naar controle. Nuance verdwijnt, rigiditeit neemt over.

Waar loopt het mis bij jongeren?

De gevolgen zijn zichtbaar. In gezinnen waar geloof als drukmiddel wordt ingezet, groeit vervreemding. Jongeren haken af niet omdat ze geen zingeving zoeken, maar omdat ze geen ruimte krijgen om die zelf te ontdekken.

Waar loopt het mis? En is het toeval dat we vandaag meer scheidingen zien dan pakweg 25 jaar geleden?

Jongeren groeien op tussen opgelegde waarheden en hun eigen intuïtie. Wanneer geloof niet bevraagd mag worden, verliest het zijn geloofwaardigheid. Ook uitspraken als “die ongelovige” naar iemand die er anders uitziet dat wat deze jongeren zien als dat is een moslim roept vragen op.

Vrouwen zijn niet ontspoord ze zijn wakker geworden

Tegelijk zien we een andere beweging. Vrouwen die opstaan. Niet uit rebellie, maar uit noodzaak.

Ze dragen vandaag een dubbele last: zorg voor het gezin én een professionele carrière. Velen hebben gestudeerd, diploma’s behaald om die vervolgens op te bergen omdat het verwacht wordt door partner of schoonfamilie. Wanneer dat een vrije keuze is, is daar niets mis mee. Maar hoe vrij is die keuze echt?

Hoeveel vrouwen denken dat ze kiezen, terwijl het in werkelijkheid gaat om een opgelegde norm? Het idee van “de man als provider” klinkt vertrouwd, maar botst met de realiteit. Hoeveel gezinnen kunnen vandaag nog leven van één inkomen?

Vrouwen die daarvan afwijken, worden al snel bestempeld als “ontspoord” of “te westers”. Maar dat label zegt meer over de beoordelaar dan over de vrouw zelf. Zelf heb ik altijd gezegd dat ik niet afhankelijk wil zijn van een man. Niet alleen uit overtuiging, maar ook uit noodzaak. Wie van jongs af aan leert om voor zichzelf te zorgen, ontwikkelt vanzelf een reflex van onafhankelijkheid. Dat is geen probleem zolang het een bewuste keuze is.

Mannen die wél bijdragen

Het verhaal gaat vaak over onderdrukking, controle en conservatieve overtuigingen. Maar het is belangrijk om ook te erkennen dat er mannen zijn die anders kiezen. Mannen die hun partner aanmoedigen, steunen in hun studies of werk, thuis helpen en actief betrokken zijn bij de opvoeding van hun kinderen.

Ook al zijn ze misschien een minderheid, hun rol is cruciaal en verdient erkenning. Eén individu die vrouwen onderdrukt is er al één te veel, maar er zijn gelukkig mannen die het anders doen en dat mag gezegd worden.

Met trots kan ik zeggen dat ik mijn kinderen heb opgevoed met respect voor vrouwen. Onze regel was eenvoudig: wie zijn moeder respecteert, zal automatisch respect tonen voor zijn partner, zus, vriendin, collega kortom, respect voor iedereen. Dit bewustzijn vormt een belangrijke basis voor gelijkwaardigheid en wederzijds respect, en laat zien dat verandering wél mogelijk is.

Vrijheid is geen zonde

De kern blijft dezelfde: vrijheid om te kiezen.

Vrouwen moeten keuzes kunnen maken zonder oordeel niet alleen van mannen, maar ook van andere vrouwen. Want soms wordt onderdrukking net in stand gehouden door zij die er zelf onder lijden.

We beschikken allemaal over kritisch denkvermogen. Dat is geen bedreiging voor geloof, maar een verrijking. Twijfel is geen zwakte. Het is het begin van inzicht.

Daarom moeten we zeker als ouders jongeren aanmoedigen om vragen te stellen. Om te zoeken. Om hun eigen pad te vinden. Geloof dat gekozen wordt, is sterker dan geloof dat wordt opgelegd.

Wie wil verbinden, geeft ruimte. Wie wil controleren, zaait angst.

We hoeven niet mee te gaan in groepsdenken om erbij te horen. We hebben een stem en die is er niet om te zwijgen.

We zijn geen schapen.

Pas wanneer geloof vrijheid brengt in plaats van angst, kan het opnieuw verbinden. En pas wanneer vrouwen en mannen de ruimte krijgen om zelf te kiezen, kunnen we spreken van een gezonde samenleving.